Spadki · planowanie na przyszłość
Testament notarialny. Jak przygotować swoją ostatnią wolę?
Testament pozwala zdecydować o losach majątku na wypadek śmierci. Rozmowa z notariuszem pomaga przełożyć zamiar na odpowiednie postanowienia i zrozumieć ich skutki dla bliskich.
Testament sporządza się osobiście
Testament jest rozrządzeniem majątkiem na wypadek śmierci. Nie przenosi własności za życia testatora, w przeciwieństwie do wykonanej darowizny. Testament może sporządzić osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych; nie można zrobić tego przez pełnomocnika. Jeden testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy, więc małżonkowie sporządzają oddzielne testamenty.
Forma notarialna nie jest jedyną dopuszczalną formą. Kodeks cywilny przewiduje m.in. testament własnoręczny — w całości napisany ręcznie, podpisany i co do zasady opatrzony datą. Sam wydruk podpisany przez autora nie spełnia wymogu własnoręcznego napisania. Testament notarialny sporządzany jest natomiast w formie aktu notarialnego.
Decyzja musi być świadoma i swobodna. Notariusz nie może dokonać czynności, jeżeli poweźmie wątpliwość co do zdolności strony do czynności prawnych. Forma notarialna nie daje gwarancji, że testament nigdy nie zostanie zakwestionowany; ustawowe przesłanki nieważności dotyczą również testamentu notarialnego.
Co przygotować przed wizytą?
- ważny dokument tożsamości i własne dane;
- dane osób, które chcesz powołać do spadku, pozwalające je jednoznacznie wskazać;
- informację o sytuacji rodzinnej, zwłaszcza małżonku, dzieciach i wcześniejszych testamentach;
- zamiar co do całości spadku i udziałów poszczególnych osób;
- dane konkretnych składników majątku, jeżeli mają być przedmiotem zapisu — np. numer księgi wieczystej i dokument nabycia nieruchomości;
- informacje o majątku lub miejscu zamieszkania za granicą, które mogą mieć znaczenie dla właściwego prawa.
Do samego powołania spadkobiercy nie trzeba z założenia dostarczać pełnego wykazu majątku. Inaczej może być, gdy planowane postanowienie dotyczy oznaczonego przedmiotu. Nie musisz też przynosić gotowego tekstu: ważniejsze jest jasne opisanie swojej woli i potrzeb.
Obecność przyszłego spadkobiercy nie jest potrzebna. Treść powinna wynikać z samodzielnej decyzji testatora, a nie z oczekiwań rodziny. Jeżeli stan zdrowia utrudnia przyjazd, możliwość czynności poza kancelarią wymaga wcześniejszego omówienia i wystąpienia ustawowych przesłanek.
Powołanie do spadku to nie to samo co zapis
Powołanie spadkobiercy odnosi się do całości spadku albo udziału w nim. Jeżeli zamiarem jest, by konkretna osoba otrzymała mieszkanie lub inny oznaczony składnik, trzeba dobrać odpowiedni sposób rozrządzenia. Zapis zwykły co do zasady zobowiązuje do spełnienia świadczenia, a zapis windykacyjny może prowadzić do nabycia określonego przedmiotu z chwilą otwarcia spadku, przy spełnieniu ustawowych warunków. Ten ostatni wymaga testamentu w formie aktu notarialnego.
Wskazanie jednej osoby jako spadkobiercy nie oznacza automatycznie pozbawienia innych uprawnionych prawa do zachowku. Wydziedziczenie ma w prawie ścisłe znaczenie: wymaga ustawowej przyczyny, która powinna wynikać z testamentu. Pominięcie kogoś w treści nie jest równoznaczne z wydziedziczeniem.
Gdzie pozostaje testament i czym jest NORT?
Oryginał testamentu notarialnego pozostaje w dokumentacji notarialnej, a testator otrzymuje wypis. Można także złożyć wniosek o wpis do Notarialnego Rejestru Testamentów. Rejestracja jest dobrowolna i ułatwia odnalezienie dokumentu po śmierci testatora.
NORT nie zawiera treści testamentu ani danych spadkobierców. Wskazuje istnienie zarejestrowanego testamentu i miejsce jego przechowywania. Informację o zarejestrowanych testamentach uzyskuje się za pośrednictwem notariusza po przedstawieniu aktu zgonu testatora. Sam wpis nie zastępuje testamentu ani późniejszego potwierdzenia praw do spadku.
Ile kosztuje testament notarialny?
Wynagrodzenie notariusza jest uzgadniane z klientem w granicach określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, z uwzględnieniem obowiązujących zmian.
Łączny koszt zależy od treści testamentu, rodzaju planowanych postanowień oraz liczby i objętości wypisów. Do wynagrodzenia dolicza się należny VAT. Po omówieniu Twojej woli kancelaria wskaże zakres czynności i związane z nimi koszty.
Najczęstsze pytania
Czy testament notarialny można zmienić?
Tak. Spadkodawca może odwołać cały testament lub poszczególne postanowienia. Sporządzenie nowego testamentu bez wyraźnego odwołania poprzedniego nie zawsze usuwa wszystkie wcześniejsze postanowienia, dlatego warto poinformować notariusza o wcześniejszych dokumentach.
Czy dziecko musi wiedzieć, że jest spadkobiercą?
Nie ma ogólnego obowiązku zawiadamiania przyszłego spadkobiercy o sporządzeniu testamentu. Warto jednak zadbać o możliwość odnalezienia dokumentu po śmierci, np. przez dobrowolną rejestrację w NORT.
Ile kosztuje testament u notariusza?
Wynagrodzenie ustala się z uwzględnieniem rozporządzenia o maksymalnych stawkach taksy notarialnej. Łączny koszt zależy od treści testamentu oraz potrzebnych wypisów i uwzględnia należny VAT. Zobacz zasady ustalania kosztów i omów planowane postanowienia z kancelarią przed wizytą.
Podstawy prawne i źródła
- Kodeks cywilny — art. 941–950, 959, 968, 981¹–981², 991 i 1008–1009.
- Prawo o notariacie — art. 3 § 2, 86 i 94.
- Krajowa Rada Notarialna — Notarialny Rejestr Testamentów.
- Rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej — § 8, z późniejszymi zmianami.
Materiał informacyjny, nie indywidualna porada prawna. Odpowiednie postanowienia testamentu wymagają uwzględnienia sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej testatora.